Parafia Rzymskokatolicka
pw. św. Mikołaja w Kędzierzynie-Koźlu

Adres:

ul. Judyma 1, 47-220 Kędzierzyn-Koźle

Numer konta (parafia):

70 2030 0045 1110 0000 0092 1800

Numer konta (cmentarz):

56 2030 0045 1170 0000 0465 2000

 

Przewodnik po

Wielkim Tygodniu.

 

 

 

 

WPROWADZENIE

Wielki Post to wyjątkowy czas, które daje nam Bóg. Przeżywamy go co rok. I za każdym razem słyszymy prawdy o Bożej miłości, o tajemnicy odkupienia, o męce, śmierci i zmartwychwstaniu. Wielki Tydzień to wyjątkowy czas. Wszystko nam mówi o tym, że jet to jedyny tydzień, który - jak zauważa papież Benedykt XVI - składa się z … ośmiu dni! Rozpoczyna go bowiem Niedziela Palmowa, a kończy Niedziela Zmartwychwstania. Przeanalizujmy więc kolejno wszystkie osiem dni Wielkiego tygodnia.

Niedziela Palmowa Męki Pańskiej

Nazwa tej niedzieli pochodzi od palm, które mieszkańcy Jerozolimy i liczni pielgrzymi kładli przed wjeżdżającym do miasta Jezusem. Czytamy o tym w ewangelicznym opisie (Łk 19,29-40; Mt 21,1-11; Mk 11,1-11; J 12,12-19). Na pamiątkę tego wydarzenia podczas liturgii święcimy palmy. Zwyczaj ten znany jest w Kościele od V wieku. Z tego powodu w wielu miejscach niedzielę tę nazywano „palmową”. Natomiast w Rzymie, nawiązując do treści odczytywanych w Ewangeliach, funkcjonowała nazwa Niedzieli Męki Pańskiej. Sobór Trydencki postanowił ujednolicić nazewnictwo odnoszące się do tego dnia, pozostając przy Niedzieli Palmowej. Współcześnie łączymy obie tradycje i oficjalnie pierwszy dzień Wielkiego tygodnia to Niedziela Palmowa Męki Pańskiej. 

Przed uroczystym wjazdem do Jerozolimy Pan Jezus przebywał w Betanii, a więc w miejscowości, w której mieszkał wskrzeszony przez niego Łazarz. Wielu ludzi tam przychodziło i wieść o Wielkim Proroku. który ożywia umarłych, szybko się rozeszła. Dlatego - jak pisze św. Jan - ludzie schodzili się do Betanii, aby zobaczyć Jezusa, posłuchać Jego słów, ale też zobaczyć Łazarza.

Niedziela Palmowa Męki Pańskiej jest pamiątką uroczystego wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy. W tym dniu licznie zgromadzeni Izraelczycy widzieli w Jezusie tego, który wyzwoli naród izraelski z niewoli rzymskiej, który uczyni z Izraela potężne państwo. Dlatego chciano obwołać Go królem. Ale pan Jezus nie chce być królem Izraela, bo Jego królestwo nie jest z tego świata - powiedział o tym w rozmowie z Piłatem (J 18,36). Jezus Chrystus posiada godność królewską. Tę prawdę przypomina Kościół właśnie w Niedzielę Palmową, odczytując podczas Mszy Świętej opis męki i śmierci Pana Jezusa od wjazdu do miasta do złożenia w grobie Jego ciała. Pan Jezus Zapowiadany przez proroków przyjeżdża do Jerozolimy, aby oddać życie jako okup za życie nas wszystkich.

 

WIELKI PONIEDZIAŁEK

W ten dzień czytania  przenoszą nas do Betanii, gdzie dla Jezusa i Jego uczniów siostry Maria i Marta, a także wskrzeszony przez Pana Jezusa Łazarz wyprawiają ucztę. Podczas tego spotkania Maria rozbija flakonik z drogim olejkiem, aby namaścić nogi Mistrza. Na pretensje Judasza, że to rozrzutność Pan Jezus odpowiada, że Maria namaściła Go na dzień Jego pogrzebu (J 12, 1-11).

 

WIELKI  WTOREK

Wielkimi krokami zbliża się Triduum Paschalne. Widać to w liturgii słowa, która już w ten dzień przedstawia fragment opisujący część wieczerzy (J 13,21-33.36-38). Pan Jezus najpierw mówi o zdradzie Judasza, aby prędzej czynił to, co zamierza. W rozmowie z Piotrem przepowiada, że apostoł wyprze się Go przed porannym pianiem koguta. Zapowiada, że odejdzie z tego świata ale jest to godzina, w której Bóg Ojciec otoczy Go chwałą.

 

WIELKA  ŚRODA

Judasz decyduje się wydać Pana Jezusa za trzydzieści srebrników (Mt 26,14-25). Wskazuje miejsce pojmania Pana Jezusa.

 

SZCZYT LITURGII
ROKU KOŚCIELNEGO

Szczyt liturgii całego roku kościelnego stanowią trzy święte dni Wielkiego Tygodnia. Nie rozpoczyna ich zegar bijący o północy, lecz Msza Święta Wieczerzy Pańskiej Wielkiego Czwartku. Sprawowana jest ona w świątyniach wspólnot parafialnych w godzinach wieczornych. Triduum Paschalne kończą dopiero nieszpory Niedzieli Zmartwychwstania. Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielka Sobota z Niedzielą Paschalną są dniami szczególnie uprzywilejowanymi w kalendarzu liturgicznym. Posiadają bardzo bogatą liturgię. To bogactwo treści liturgicznych przeżywane jest przez chrześcijan tak we wspólnocie parafialnej, jak i we wspólnocie rodzinnej, w zaciszu własnego sanktuarium domowego.

Uroczystości paschalne od samego początku, czyli od pierwszej nocy wyprowadzenia Izraelitów z niewoli egipskiej, były celebrowane w tych dwóch wspólnotach. Szczególny akcent przeżyć paschalnych był położony na rodzinie i domu rodzinnym. Pan Bóg bowiem dał polecenie: „Dziesiątego dnia tego miesiąca niech się każdy postara o baranka dla rodziny, o baranka dla domu (...). Będziecie go strzec aż do czternastego dnia tego miesiąca, a wtedy zabije go całe zgromadzenie Izraela o zmierzchu. I wezmą krew baranka, i pokropią nią odrzwia i progi domu, w którym będą go spożywać.

Tej nocy ja przejdę przez Egipt... Ja, Pan. Dzień ten dla was będzie dniem pamiętnym i obchodzić go będziecie jako święto dla uczczenia Pana” (Wj 12, 3. 6-7, 12a. 14).

Owego wieczoru dla Izraelitów Pascha była „przejściem” Boga i uwolnieniem, wyprowadzeniem ich z niewoli egipskiej. Było to także przejście Narodu Wybranego z niewoli do wolności, z ziemi udręki do Ziemi Obiecanej. Pascha Chrystusa była Jego przejściem przez mękę i śmierć do uwielbienia i chwały zmartwychwstania. Nasza natomiast Pascha to nic innego jak włączenie, wszczepienie poprzez chrzest każdego z nas, w misterium paschalne Chrystusa. Jest to więc nasze przejście z niewoli grzechu do wolności dzieci Bożych.

Biorąc pełny udział we Mszy Wieczerzy Pańskiej, najściślej jednoczymy się z Chrystusem, by potem wiernie Mu towarzyszyć w drodze do Ogrójca.

Przeżywać z Nim trwogę i krwawy pot, potem zdradę ucznia, niesprawiedliwy sąd odrzucenia i słabość Piotra. Dźwigać krzyż jak Szymon, stać pod krzyżem obok Matki, wyznawać wiarę wraz z setnikiem, składać ciało Jezusowe do grobu wraz z Nikodemem, a potem rozgłaszać radosną wieść o Zmartwychwstaniu. We wszystkich nabożeństwach w miarę możności bierzemy udział razem z dziećmi. Do owocnego przeżycia tych dni jest przygotowywany nie tylko kościół parafialny, lecz i dom rodzinny. Ma w nim panować szczególna czystość świeżość. Tak było w dawnej polskiej tradycji: myto i szorowano chaty, bielono ściany, a dziewczęta ozdabiały „izbę wycinankami, malowankami, sztucznymi i żywymi kwiatami” (ks. F. Marlewski). Starsze dzieci i młodzież od środy rozpoczynają ferie świąteczne. Umożliwia im to aktywne włączenie się w przygotowanie domu do uroczystości świątecznych, poprzez pomoc w porządkach i zakupach. Mogą także swobodnie włączyć się w czynności liturgiczne i modlitewne spotkania rodziny, bo przecież ich też Chrystus wzywa do Wieczernika; klęka, by umyć im nogi, dla nich cierpi i umiera, a w Niedzielę Wielkanocną pragnie stanąć przed nimi z wielkanocnym orędziem zbawienia i pokoju.

 

TRIDUUM PASCHALNE

Powoli rozwijała się liturgia trzech dni świąt wielkanocnych. Dni te nazywamy Triduum paschalnym. W pierwotnym Kościele misterium paschalne świętowano w cotygodniowej Eucharystii niedzielnej. Następnie zaczęto akcentować doroczny obchód Paschy, który dokonywał się w liturgii nocy paschalnej. Św. Augustyn mówi już o trzech dniach, opisując zwyczaj z przełomu IV i V wieku, mówi o Świętym Triduum, a mianowicie: o dniu śmierci Pana (Wielki Piątek), Jego odpoczynku w grobie (Wielka Sobota) i Jego zmartwychwstaniu (Noc i Dzień Niedzieli Paschy). Natomiast w czasach Amalariusza z Metzu (IX w.) przyjmuje się praktyka rozpoczynania Triduum paschalnego już w Wielki Czwartek. W świadomości wiernych utwierdza się przekonanie, że Triduum Sacrum trwa od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Soboty i jest pewnego rodzaju przygotowaniem do drugiego Triduum - świątecznego, obejmującego trzy dni świąt Wielkanocy, od niedzieli do wtorku włącznie.

Dopiero reforma posoborowa słusznie wróciła do pierwotnego obchodu Triduum paschalnego, przywracając szczytowe miejsce Nocy paschalnej. „Święte Triduum paschalne Męki i Zmartwychwstania Pańskiego jaśnieje jako szczyt całego roku liturgicznego. Trzy dni wielkanocne rozpoczynają się Mszą Wieczerzy Pańskiej (in Coena Domini) w Wielki Czwartek, szczyt swój osiągają w Wigilię Paschalną a kończą się Nieszporami Niedzieli Zmartwychwstania” (Normy generalne Kalendarza i Roku liturgicznego, n. 18-19).

Wewnętrzna jedność Triduum paschalnego

Trzy dni Chrystusa ukrzyżowanego, pogrzebanego i zmartwychwstałego (św. Augustyn) stanowią trzy etapy jednego wydarzenia zbawczego (Paschy Chrystusa), które nawzajem się warunkują i uzupełniają. To jedno misterium paschalne jest podstawowym fundamentem Kościoła, całej liturgii i każdego życia chrześcijańskiego, które ostatecznie też jest przejściem (paschą) ze śmierci do życia.

Krzyża i Zmartwychwstania (śmierci i życia) od siebie oddzielić nie można. Dwie te rzeczywistości zbawcze nawzajem się warunkują. Jest czymś bardzo wymownym, że liturgia nigdy nie czci Krzyża Chrystusowego bez równoczesnego akcentowania i celebrowania Jego zmartwychwstania. Liturgia zawsze patrzy na Krzyż poprzez perspektywę zwycięstwa, krzyż jest drzewem życia (Lignum vitae in cruce Domini manifestatum est - Drzewo życia zostało objawione w krzyżu Pańskim, ant. V niedz. Wielkiego Postu), na krzyżu Chrystus zwyciężył śmierć, dokonała się śmierć śmierci. Z takim nastawieniem winniśmy sprawować liturgię wielkopiątkową.

Triduum paschalne najpełniej objawia się w liturgii Nocy paschalnej

Tym, który uobecnia (aktualizuje) i czyni dostępnym dla każdego z nas paschalne misterium zbawienia jest Duch Święty. Czyni to poprzez znaki, sakramenty Kościoła, a zwłaszcza Eucharystię. Cała Eucharystia jest upamiętnieniem czyli uobecniającą Pamiątką (anamnesis).

Duch Święty obecny był w całej tajemnicy Chrystusa (poczęty z Ducha Świętego, był obecny w misterium Ostatniej Wieczerzy, a także świadkiem Męki), On przygotowuje przyjście Chrystusa i objawia Go jako Zbawiciela, On przemienia dary eucharystyczne i jednoczy Kościół. Duch Święty poprzez sakramenty, zwłaszcza wtajemniczenia (chrzest, bierzmowanie i Eucharystię) przetwarza Kościół i czyni go żywym organizmem Zmartwychwstałego.

Dlatego paschalne wydarzenia zbawcze Chrystusa, Jego przejście (pascha) ze śmierci do życia, znajduje swoją wyjątkową syntezę i szczytową formę obrzędów w uroczystej liturgii Wigilii Paschalnej, w czasie której sprawuje się paschalne sakramenty chrześcijańskiej inicjacji (chrzest, bierzmowanie i Eucharystię). Pierwsza Msza wielkanocna, jaką jest Msza Wigilii Paschalnej, zawiera w sobie wszystkie poprzedzające ją celebry całego Triduum paschalnego. To właśnie w Noc paschalną jak w żadną inną uobecnia się przez Ducha Świętego i łączy w jedno: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość (por. Exsultet - orędzie z Wigilii Paschalnej).

 

WIELKI CZWARTEK

Najstarszy dokument opisujący liturgię Wielkiego Tygodnia w Jerozolimie z IV wieku (Peregrinatio Aetheriae, XXXV) mówi o dwóch Mszach św. w Wielki Czwartek. Podobnie w Rzymie za czasów papieża Leona Wielkiego (V w.) oprócz Mszy Wieczerzy Pańskiej odprawiano drugą Mszę św. na pojednanie pokutników i na poświęcenie olejów. Później przez całe wieki odprawiano jedną Mszę Wieczerzy Pańskiej, na której biskup święcił również oleje. Do dawnej praktyki powróciła reforma Piusa XII.

Obecnie dwie Msze św. w Wielki Czwartek odprawia się tylko w kościołach katedralnych. Rano biskup koncelebruje uroczystą Mszę św. z poświęceniem krzyżma (oliwa zmieszana z balsamem) i oleju chorych. Kapłani koncelebrują ze swoim Biskupem, dla ukazania jedności kapłaństwa Chrystusowego, którego pamiątkę sakramentalnego ustanowienia Kościół w tym dniu obchodzi. Na koniec tej Mszy kapłani ponawiają swoje przyrzeczenia kapłańskie. Do udziału w tej Mszy, która w katedrze opolskiej odprawia się zwykle o godz. 9.30, w szczególny sposób zaproszona jest Służba ołtarza z całej diecezji (ministranci, lektorzy, schole), a także inni wierni, którym warunki na to pozwalają. Kto przystąpi w czasie tej Mszy św. do Komunii może po raz drugi w tym dniu przyjąć Komunię podczas Mszy Wieczerzy Pańskiej.

Zgodnie z najdawniejszą tradycją we wszystkich innych kościołach wolno w tym dniu odprawić tylko jedną Mszę św. w godzinach wieczornych. Nazywamy ją „Mszą Wieczerzy Pańskiej”. W obrządku greckim wielkoczwartkowa Msza św. jest wigilijną Mszą Wielkiego Piątku - Wigilia Paschy Ukrzyżowanego, podobnie jak w Wielką Sobotę wieczorem - Wigilia Paschy Zmartwychwstałego. Podobna myśl przyświeca odnowionej liturgii rzymskiej, gdyż Msza Wieczerzy Pańskiej zastępuje nieszpory i stanowi początek Triduum paschalnego, które stanowi piątek, sobotę i niedzielę, a więc Msza ta należy już do piątku. Ostatnia wieczerza miała miejsce w noc z czwartku na piątek i należała według żydowskiej rachuby czasu do piątku. Doba trwała od zachodu do zachodu słońca. W naszej liturgii rzymskiej również każda niedziela i uroczystość rozpoczyna się w przeddzień I nieszporami. Dlatego więc dniem zarówno pierwszej ofiary eucharystycznej jak i Ofiary Krzyża jest ten sam dzień – Wielki Piątek. I tu widzimy ścisły związek Krzyża, Zmartwychwstania i Eucharystii.

 

WIELKI PIĄTEK

LITURGIA NA CZEŚĆ MĘKI PAŃSKIEJ

W skupieniu i ciszy gromadzimy się w Wielki Piątek na sprawowaniu pamiątki męki i śmierci Pana naszego Jezusa Chrystusa. Liturgia zaprasza przede wszystkim do rozważenia biblijnego opisu męki Pańskiej, a następnie do adoracji i uczczenia Krzyża świętego. Podkreśla jednak bardziej chwałę odkupienia przez krzyż niż poniżenie przez mękę. Wspominając śmierć Chrystusa, pamiętamy, iż nie była ona dla Niego klęską i przegraną, nie była też niespodzianką, bo nieraz zapowiadał ją swoim uczniom. Śmierć Chrystusa była zwycięstwem i została opromieniona blaskiem zmartwychwstania.

Nabożeństwo wielkopiątkowe rozpoczyna się liturgią słowa, w której naczelne miejsce zajmuje opis Męki Pańskiej według św. Jana. Po homilii następuje wyjątkowo uroczysta modlitwa powszechna, w której staramy się nie zapomnieć o nikim, bo wszystkich obmyła Krew Chrystusa przelana na krzyżu. Punktem szczytowym całej liturgii jest adoracja Krzyża i wspólna Komunia św. Zgodnie ze zwyczajem na zakończenie, eucharystyczne Ciało Chrystusa, które na zawsze pozostanie gwarancją naszego zmartwychwstania, a tym samym naszego wyzwolenia z niewoli grzechu i śmierci, zostaje uroczyście przeniesione do adoracji do tzw. Grobu Pańskiego.

 

NIEDZIELA WIELKANOCNA
ZMARTWYCHWSTANIA PAŃSKIEGO

WIGILIA PASCHALNA W WIELKĄ NOC

Noc paschalną rozjaśnia zmartwychwstały Chrystus. Jest to naprawdę Wielka Noc, bo w niej oceniamy w sposób sakramentalny mocą Ducha Świętego to najważniejsze wydarzenie w dziejach świata i ludzkości, jakim było przejście (pascha) ze śmierci do nowego życia przez zmartwychwstanie. Ta tajemnica zbawcza w liturgii tej nocy stanie się dla nas teraźniejszością. Uobecnią nam ją przede wszystkim dwa sakramenty paschalne: chrzest i Eucharystia. Oba te sakramenty są dlatego ośrodkiem dzisiejszej liturgii. Cała dynamika nocy paschalnej koncentruje się wokół nowego życia w Chrystusie, dlatego też cała jej liturgia pełna jest symboli życia: światło-słowo-woda i uczta. Znaki te stanowią również główną treść kolejnych części liturgii Wigilii Paschalnej.

Liturgia światła

Znaczenie światła widzi się pełniej w zestawieniu z ciemnością. Dlatego Wigilia Paschalna winna rozpocząć się wówczas, kiedy w kościele i na zewnątrz panuje już ciemność. Na liturgię światła składa się poświęcenie ognia, zapalenie paschału, świec wiernych i oświetlenie kościoła. Istnieje głęboka wymowa stopniowego rozpraszania ciemności przez „Światło Chrystusa”. Z Nim przechodzimy z ciemności śmierci do światła nowego życia. Symbolikę światła i świecy paschalnej, a także teologiczną wymowę całej Wielkiej Nocy, tłumaczy nam orędzie wielkanocne „Exsultet”: „Jest to ta sama noc, w której niegdyś ojców naszych, synów Izraela, wywiodłeś z Egiptu i przeprowadziłeś suchą nogą przez Morze Czerwone. Jest to zatem ta noc, która światłem ognistego słupa rozproszyła ciemności grzechu, a teraz ta sama noc uwalnia wszystkich wierzących w Chrystusa na całej ziemi od zepsucia pogańskiego życia i od mroku grzechów, do łaski przywraca i gromadzi w społeczności świętych. Tej właśnie nocy Chrystus skruszywszy więzy śmierci, jako zwycięzca wyszedł z otchłani (...). W tę noc pełną łaski (...) niech ta świeca poświęcona na chwałę Twojego imienia, nieustannie płonie, aby rozproszyć mrok tej nocy. Niech jej płomień doczeka wschodu słońca, które nie zna zachodu, Chrystusa, Syna Twojego”. Płomień światła jest również znakiem gotowości i czuwającego oczekiwania. Dlatego „zgodnie z bardzo dawną tradycją, ta Noc powinna być czuwaniem na cześć Pana (Wj 12,42). Wierni posłuszni upomnieniu Ewangelii (Łk 12, 35 nn), trzymając w rękach zapalone pochodnie, powinni być podobni do ludzi, którzy czekają swego Pana, aby, gdy powróci, zastał ich czuwających i zaprosił ich do swego stołu” (Mszał Rzymski).

Liturgia słowa

Po krótkim obrzędzie światła Kościół rozważa wielkie dzieła, jakie Pan Bóg dokonał od początku dla swego ludu, oraz odpowiada ufnością na słowo i obietnice Boże. Obfitszy zestaw czytań jest cechą charakterystyczną wigilii - oczekiwania na Pana, którego zapowiadają starotestamentalne wydarzenia zbawcze i prorocy. Liturgia proponuje nam dziewięć czytań, ale ze względów duszpasterskich często stosuje się jedynie cztery (łącznie z Ewangelią). Zgromadzenie odpowiada na słowo Boże śpiewem lub medytacyjnym milczeniem. W liturgii słowa tej nocy szczególnie ważne i uroczyście wykonane powinny być dwa śpiewy: Gloria i Alleluja przed Ewangelią.

Liturgia chrzcielna

Woda jest istotnym elementem potrzebnym do życia, dlatego jest ona symbolem także życia nadprzyrodzonego. Jest znakiem rozpoczynającym życie Boże w człowieku w sakramencie chrztu. Teologią znaku wody najlepiej tłumaczy nam modlitwa w czasie poświęcenia wody chrzcielnej: „Prosimy Cię, Panie, niech przez Syna Twojego zstąpi na tę wodę moc Ducha Świętego, aby wszyscy przez chrzest pogrzebani razem z Chrystusem w śmierci, z Nim też powstali do nowego życia” (Mszał Rzymski). Dlatego chrzest i odnowienie przyrzeczeń chrzcielnych ma tak poczesne miejsce w liturgii Nocy paschalnej. To właśnie ten sakrament wszczepia nas najbardziej w paschalne misterium Chrystusa.

Liturgia eucharystyczna - uczta paschalna

Liturgia światła, słowa Bożego i chrztu była wprowadzeniem i warunkiem radosnego spotkania ze Zmartwychwstałym na uczcie eucharystycznej. W sposób sakramentalny w Eucharystii Wielkiej Nocy, która jest szczytem całego Triduum paschalnego, uobecni się paschalne przejście Chrystusa przez śmierć do nowego życia. Ten dar życia otrzymują równie wszyscy uczestnicy uczty paschalnej, posilający się Ciałem i Krwią prawdziwego Baranka Bożego. Wigilia Paschalna, odprawiona nawet przed północą, tj. w sobotę wieczorem, należy już do Niedzieli Zmartwychwstania i jest jej najbardziej uroczystą Mszą Świętą. Kto przyjął Komunię św. w tej Mszy może przyjąć ją po raz drugi podczas Mszy sprawowanej w Niedzielę Wielkanocy.

Całą liturgię Wigilii Paschalnej odprawia się w szatach mszalnych białego koloru.